Suatu ketika dahulu, Pasir Gudang hanyalah sebuah
perkampungan nelayan
Pada tahun 1918 kawasan Pasir Gudang (dahulu disebut Kampung
Pasir Udang) telah diterokai oleh seorang yang bernama Long Abu yang dipercayai
berasal dari Riau, Indonesia. Apabila penduduk Kampung Pasir Udang semakin
bertambah, kampung-kampung berikut telah didirikan:-
1. Kampung Ulu (kini limbungan baik pulih MSE)
2. Kampung Tengah (kini kawasan Tenaga Nasional Berhad)
3. Kampung Hilir
4. Kampung Sungai Perembi. Balai Polis Pasir Gudang terletak
di sini.
Penduduk kampung-kampung ini terdiri dari bangsa Melayu dan
sedikit Cina, kesemuanya berjumlah 83 keluarga. Mereka bekerja sebagai nelayan,
petani dan buruh ladang.
Pada tahun 1920, empat buah lagi kampung telah dibuka
iaitu:-
1. Kampung Air Biru (kini menjadi tapak pelabuhan).
2. Kampung Pasir Merah (kini menjadi tapak pelabuhan).
3. Kampung Pasir Puteh, masih kekal sehingga sekarang.
4. Kampung Pulau Tekong, menjadi wilayah Singapura.
Secara tidak langsung nama Pasir Udang mengalami perubahan
menjadi Kampung Pasir Gudang oleh kerana di Kampung Ulu terdapat lombong pasir
untuk dieksport ke Singapura. Pasir-pasir yang telah dikumpul akan dilonggokkan
dengan banyaknya di suatu tempat. Dipercayai bersempenakan keadaan tersebut
maka timbulnya nama Pasir Gudang.
Pada pertengahan abad ke 19, peneroka berbangsa Cina dari
suku Teochew telah meneroka lebih jauh ke daratan melalui jalan sungai yang
dipenuhi kayu bakau untuk peladang. Kegiatan mereka akhirnya diperakukan
melalui 'surat sungai' yang dikeluarkan oleh Sultan Johor yang membenarkan
mereka membangunkan kawasan Kangkar Masai, Kangkar Plentong dan Kangkar Lunchu
di bawah ketua-ketua sungai yang dipanggil Kangchu. Di tebing-tebing sungai inilah
mereka mengusahakan tanaman gambir dan lada hitam.
Kawasan Perindustrian
'Penghulu' merupakan wakil raja yang mengutip cukai untuk
barangan yang dibawa keluar dan masuk melalui jalan air. Apabila harga gambir
dan lada hitam telah merosot, beberapa pemilik ladang telah cuba mengusahakan
tanaman nanas.
Pada awal abad ke 20, tanaman getah mula mendapat perhatian.
Pengenalan getah di Malaysia menyebabkan pengusaha-pengusaha British dan
Singapura membuka estet-estet yang besar.
Sehingga 1916, enam buah estet yang
meliputi kawasan seluas 15,000 ekar telah dibuka di Mukim Plentong. Kampung
Pasir Gudang telah menjadi pusat polis, kastam dan pengawal candu (opium) di
samping sebagai pusat bagi penghulu Mukim Pasir Gudang iaitu satu jawatan baru
yang diwujudkan pada tahun 1916. Penubuhan estet-estet juga telah menyebabkan
meningkatnya kemasukan pengaruh British dalam sistem perundangan dan
pentadbiran negeri Johor. Mereka juga membawa buruh dari Cina dan India untuk
bekerja di estet-estet.
Pendudukan Jepun ketika Perang Dunia Kedua dan pergerakan
gerila selepas perang di kawasan ini tidak memberi kesan besar kepada kegiatan
perladangan. Di bawah Undang-undang Darurat pada tahun 1950an, kampung-kampung
baru telah diwujudkan di Plentong, Masai dan Pasir Gudang. Buruh-buruh estet
telah ditempatkan samada di kampung-kampung baru ini ataupun di berek-berek
estet yang dikawal.
Walau bagaimanapun, perniagaan kecil dan aktiviti di
perkampungan nelayan telah terjejas dengan teruknya akibat darurat. Semakin
ramai bilangan penduduk kampung telah beralih berkerja di estet-estet. Selepas
merdeka pula dalam tahun 1950an, Kerajaan telah cuba membebaskan penduduk
Melayu yang tidak bertanah daripada belenggu kemiskinan melalui penubuhan
skim-skim tanah seperti di Ban Foo, Plentong Baru dan Felda Cahaya Baru.
Kerajaan Negeri seterusnya telah mengambil tanah-tanah estet
untuk dijadikan kawasan perindustrian dan perumahan. Peristiwa ini selanjutnya
menjadi latar belakang kepada pembangunan kawasan perindustrian Pasir Gudang.
Pembangunan ini sangat penting kepada negeri Johor, terutamanya kerana ia
melibatkan penubuhan Pelabuhan Johor yang menjadi alternatif kepada pelabuhan
yang terdapat di Singapura.
